OD KRALJEVSKOG DVORA DO IZGNANSTVA: Život poslednjeg jugoslovenskog kralja Petra II Karađorđevića

Na današnji dan rođen je Petar II Karađorđević, poslednji kralj Jugoslavije. Sudbina mu je namenila krunu još kao dečaku, ali i život u izgnanstvu. Otadžbinu je napustio kao sedamnaestogodišnjak, a u nju se, kao vladar, više nikada nije vratio. Njegovi posmrtni ostaci stigli su u Srbiju tek 2013. godine.

Petar II Karađorđević rođen je 6. septembra 1923. godine u Beogradu, kao prvorođeni sin kralja Aleksandra I Karađorđevića i kraljice Marije. Njegovo rođenje bilo je veliki državni događaj – vest o dolasku prestolonaslednika objavljena je uz zvonjavu zvona i počasni plotun od 101 topovskog metka.

Kršten je 21. oktobra iste godine. Njegov kum bio je britanski kralj Džordž V, dok su ga na krštenju predstavljali njegov sin, budući kralj Džordž VI, i Elizabeta, buduća kraljica majka. Ta veza sa britanskom kraljevskom porodicom obeležiće i kasnije godine njegovog života.

Kralj sa jedanaest godina

Petrovo detinjstvo prekinuto je jednim od najdramatičnijih događaja u istoriji Jugoslavije.

Kralj Aleksandar I ubijen je 9. oktobra 1934. godine u Marselju, tokom državne posete Francuskoj. Njegov sin Petar tada je imao samo 11 godina.

Petar je tako postao kralj, ali zbog toga što je bio maloletan nije mogao samostalno da vlada. Formirano je tročlano Namesništvo na čijem čelu se nalazio knez Pavle Karađorđević. Upravljanje državom tako je bilo povereno Namesništvu sve do Petrovog punoletstva.

Dečak koji je preko noći postao kralj morao je istovremeno da nastavi školovanje i da se priprema za ulogu za koju je bio predodređen rođenjem.

Pre atentata na na krallja Aleksandra školovao se i u Engleskoj. Posle očeve smrti vraćen je u Jugoslaviju, gde je njegovo obrazovanje nastavljeno pod nadzorom dvora.

Kralj koji je postao punoletan preko noći

Kada je Evropa već bila u vrtlogu Drugog svetskog rata, Jugoslavija se našla pod ogromnim pritiskom sila Osovine.

Knez Pavle i tadašnja vlada odlučili su da 25. marta 1941. Jugoslavija pristupi Trojnom paktu. Odluka je izazvala snažne reakcije i nezadovoljstvo u delu javnosti i vojske. Samo dva dana kasnije, 27. marta, izveden je državni udar.

Petar II tada je imao 17 godina. Posle puča proglašen je punoletnim i preuzeo je kraljevsku vlast. Za mladog kralja to je bio trenutak koji će mu zauvek promeniti život. Ali njegova samostalna vladavina trajala je svega nekoliko nedelja.

Od kraljevske palate do izbeglištva

U aprilu 1941. Nemačka i njeni saveznici napali su Jugoslaviju, koja je brzo vojno slomljena, a kralj i vlada napustili su zemlju.

Petar II je preko Grčke, Palestine i Egipta stigao u Veliku Britaniju, gde se u junu 1941. pridružio drugim evropskim monarsima i političkim predstavnicima vlada okupiranih zemalja.

London je tada postao sedište jugoslovenske kraljevske vlade u izbeglištvu.

Mladi kralj postao je simbol države koja se borila da nastavi da postoji, iako je njena teritorija bila okupirana i podeljena.

U Engleskoj je nastavio obrazovanje na Kembridžu, a tokom rata priključio se i Kraljevskom ratnom vazduhoplovstvu.

Kralj bez kraljevine

Petar II je formalno ostao kralj Jugoslavije, ali se njegova stvarna politička pozicija tokom rata dramatično menjala.

Kraljevska vlada u izbeglištvu u početku je uživala podršku Saveznika, ali se odnos Velike Britanije i drugih savezničkih sila prema jugoslovenskom ratu menjao kako je jačao partizanski pokret Josipa Broza Tita.

Na kraju rata nova komunistička vlast preuzela je kontrolu nad Jugoslavijom. Monarhija je ukinuta 29. novembra 1945. godine, a Petar II nikada nije abdicirao.

Godine 1947. nove vlasti mu oduzimaju državljanstvo, a imovina kraljevske porodice biva konfiskovana.

Petar je ostao u emigraciji i njegov život je dobio paradoksalnu formu: bio je kralj države koja više nije postojala kao monarhija.

Brak, porodica i život daleko od Jugoslavije

Petar II se 1944. godine u Londonu oženio grčkom i danskom princezom Aleksandrom. Njihov sin Aleksandar rođen je 1945. godine.

Petar je dugo živeo u Londonu, a kasnije se preselio u Sjedinjene Američke Države.

Život u emigraciji bio je daleko od slike koju bi mogla da stvori sama titula kralja. Čovek, koji je kao dečak nasledio presto, proveo je najveći deo života bez zemlje kojom je formalno vladao.

Smrt u Americi

Petar II umro je 3. novembra 1970. godine u Denveru, u Koloradu. Imao je samo 47 godina. Po sopstvenoj želji sahranjen je u manastirskoj crkvi Svetog Save u Libertvilu, u Ilinoisu, u blizini velike srpske zajednice u okolini Čikaga.

Njegova sahrana 14. novembra 1970. okupila je veliki broj ljudi. Istorijski izvori navode da je prisustvovalo više od 10.000 ljudi, dok pojedini savremeni izveštaji govore o 15.000 do 20.000 okupljenih.

Posebno mesto u sećanju na sahranu zauzeli su američki ratni veterani i vazduhoplovci.

Tokom Drugog svetskog rata u okupiranoj Jugoslaviji srpski seljaci, pripadnici pokreta otpora i američki operativci učestvovali su u spasavanju i evakuaciji stotina savezničkih avijatičara.

U okviru poznate Operacije Halijard, 1944. godine, iz Srbije je evakuisano više od 500 savezničkih vazduhoplovaca, najvećim delom Amerikanaca.

Zbog toga je veza između američkih veterana i jugoslovenske kraljevske emigracije ostala snažna i nakon rata.

Jedini kralj sahranjen u Americi

Petar II je godinama bio jedini evropski monarh čiji su posmrtni ostaci počivali na teritoriji Sjedinjenih Američkih Država - u Libertvilu sve do 2013. godine.

A onda se, 72 godine nakon što je kao mladi kralj napustio Jugoslaviju i više od četiri decenije posle smrti, dogodio njegov simbolični povratak.

Posmrtni ostaci Petra II preneti su iz Sjedinjenih Država u Beograd 22. januara 2013. godine, a privremeno su položeni u kapelu Svetog Andreja Prvozvanog na Dedinju.

Konačni povratak na Oplenac

Dana 26. maja 2013. godine Petar II Karađorđević konačno je sahranjen u Crkvi Svetog Đorđa na Oplencu, u porodičnom mauzoleju Karađorđevića.

Tako je poslednji jugoslovenski kralj, koji je najveći deo života proveo daleko od zemlje čiji je presto nasledio kao jedanaestogodišnji dečak, konačno zauzeo mesto pored svojih predaka.

Sa njim su na Oplencu sahranjeni i njegova supruga kraljica Aleksandra, majka kraljica Marija i brat princ Andrej.

„Život jednog kralja“

Petar II je svoje viđenje događaja koji su obeležili njegov život ostavio u memoarima „A King's Heritage“, objavljenim 1955. godine. Knjiga je kasnije objavljena i na srpskom jeziku pod naslovom „Moj život“.

U memoarima govori o svom detinjstvu, ubistvu oca, Drugom svetskom ratu, izbeglištvu, političkim događajima i ljudima koji su obeležili njegov život.

Petar II Karađorđević ostao je upamćen kao poslednji kralj Jugoslavije vrlo specifične sudbine - krunu je nasledio kao dečak, kraljevsku vlast preuzeo kao sedamnaestogodišnjak, zemlju napustio kao mladić, a u otadžbinu se vratio tek kada više nije bio živ.

BONUS VIDEO

Ostavite komentar