CRKVA KOJA JE PREŽIVELA POŽARE, RATOVE I ISTORIJU Čudesna priča o hramu Konstantina i Jelene koji i dalje stoji u Koceljevi

Crkva Svetog cara Konstantina i carice Jelene u Koceljevi obeležila je 155 godina postojanja.

Tokom burne istorije, hram je nekoliko puta stradao – neprijateljska vojska pretvarala ga je u zatvor i magacin, a tokom povlačenja Austrougari su zapalili crkvu. Ipak, zahvaljujući vernom narodu, sveštenstvu i opštini, i danas opstaje na dobrobit Koceljeve i njenih meštana.

Mirjana Čvoric Gubelić

Hram podignut po najboljem arhitektonskom projektu

Crkva Svetog cara Konstantina i carice Jelene u Koceljevi podignuta je po najboljem arhitektonskom projektu koji je tadašnje Ministarstvo Kneževine Srbije odobrilo, a građena je u periodu od 1868. do 1872. godine. Zalaganjem sveštenika Ljubomira Babovića, na placu koji je za tu priliku dao u razmenu koceljevački trgovac i dugogodišnji predsednik opštine Ilija Kovačević, nikao je hram na dobrobit meštana ove varošice.

Prvu službu u novoj, još nedovršenoj crkvi, sveštenik Ljuba Babović odslužio je na Božić 1870. godine. Sledeće, 1871. godine, po konkursu koji je raspisalo tadašnje Ministarstvo prosvete i crkvenih dela Kneževine Srbije, ikonopisac Nikola Marković iz Beograda oslikao je novi ikonostas crkve koceljevačke.

Mirjana Čvoric Gubelić

– Po arhivskim dokumentima, zvanična gradnja počela je 1868. godine, ali su pripreme počele dosta ranije, što nije zabeleženo zbog lokalnog značaja. Sam hram je podignut na imanju nekadašnjeg predsednika opštine Ilije Kovačevića, koji je ovaj plac ustupio Crkvenoj opštini za gradnju hrama, a zauzvrat dobio parcelu na drugom mestu. Tako je, pod rukovodstvom tadašnjeg lokalnog sveštenika Ljubomira Babovića, hram sazidan pred kraj 1870. godine – objašnjava Zoran A. Živanović, viši kustos u Zavičajnom muzeju Koceljeva.

Tokom ratnih razaranja neoštećene ostale samo dve ikone i krst

U Prvom svetskom ratu Austrougari su, posle povlačenja srpske vojske 1915. godine, zauzeli i ovaj kraj. Hram koceljevački su najpre pretvorili u zatvor za vojne zarobljenike, zatim u magacin, a na kraju rata, u oktobru 1918. godine, prilikom povlačenja, iz osvete su zapalili crkvu. Međutim, zbog panike i žurbe, brzo su se povukli, pa je narod, srećom, imao vremena da uđe, ugasi požar i spase ono što se moglo – objašnjava kustos.

Tokom ratnih razaranja stradao je ikonostas. Neoštećene su ostale samo dve ikone i krst, koji su zajedno sa svetim dverima kasnije vraćeni u sadašnji oltar.

Mirjana Čvoric Gubelić

Kompletna obnova urađena je tek 1932. godine, da bi tokom Drugog svetskog rata crkva doživela sličnu sudbinu.

Sadašnje ikone i ornamentiku u crkvi uradio je slikar ikonopisac Žarko Đukić iz Pivnica, u periodu od 2005. do 2008. godine.

– Kada je crkva 1870. godine završena, ikonostas je urađen nekoliko godina kasnije, nakon raspisanog konkursa. Na konkursu je pobedio čuveni slikar iz Beograda Marko Nikolić, član Učenog društva – današnjeg ekvivalenta SANU. Njegov ikonostas je, nažalost, stradao u požaru 1918. godine, ali su sačuvane sve četiri dveri i dve ikone – Bogorodice i Svetog Jovana Preteče – koje su kasnije ponovo ugrađene – navodi Živanović.

Od 1918. godine crkva je bila bez ikonostasa sve do 1962, kada je novi ikonostas uradio vladika sremski Makarije Đorđević, rodom iz Koceljeve. Izradu je finansirao lično, dok je stolar bio Aleksandar Novaković iz Svileuve, a projekat je uradio arhitekta dr Dragoljub Šarić iz Beograda.

Velika obnova započeta 1995. godine

Crkva Svetog cara Konstantina i carice Jelene je jednobrodna građevina pravougaone osnove, zidana od tvrdog materijala. Ima tri portala – zapadni, severni i južni. Visoki zvonik, pokriven bakarnim limom, dominira zapadnim delom hrama. Krov je dvovodan, sa biber-crepom kao pokrivačem.

Veliku obnovu vernici i sveštenstvo započeli su 1995. godine, a novi sjaj hram je dobio 2000. godine, na proslavi 130 godina postojanja. Danas hram okuplja sve veći broj vernika.

– Imamo živu crkvu. Kada sam došao 1995. godine, na liturgiji je bilo malo vernika, a danas nedeljom dolazi i do stotinu ljudi. Posebno su dragocene čestice moštiju Svetog Zosima i Jakova Tumanskih, Svete Petke Paraskeve i Svetog Nektarija, koje smo dobili zahvaljujući arhimandritu tumanskom Dimitriju. U poslednje dve-tri godine episkop Jerotej je tri puta služio liturgiju s nama, što nam mnogo znači – kaže protojerej-stavrofor Jova Lazarević.

Mirjana Čvoric Gubelić

Hram – spomenik kulture od velikog značaja

Teolog Janko Radovanović iz Koceljeve pre desetak godina finansirao je restauraciju svetih dveri. Opština Koceljeva godišnjim budžetom izdvaja sredstva za pomoć crkvi, kao i verni narod ovog kraja.

Crkva je posvećena prvom hrišćanskom caru Konstantinu Velikom i njegovoj majci, carici Jeleni, i predstavlja spomenik kulture od velikog značaja.

Mirjana Čvoric Gubelić

Beseda vladike Jeroteja

„Ovih dvoje svetitelja predstavljaju i dve službe u Crkvi. Prva je služba hrišćanskog cara. Car Konstantin je postavši rimski imperator izdao Milanski edikt dajući hrišćanima da slobodno ispovedaju svoju veru. On predstavlja vizantijskog cara kao naslednika starozavetnih careva koji su pomazivani u Starom zavetu. Služba vizantijskog cara je bila da služi veri i Crkvi, što vidimo i iz činjenice da je car Konstantin sazvao Prvi vaseljenski sabor da bi iscelio raskol i podele u Crkvi. Vrhunac zajednice između države i Crkve se naziva simfonija, to je kao odnos duše i tela u čoveku, i upravo su naši Nemanjići sledili takav princip vladavine. Crkva je bila duša, a država telo.

Druga služba koju slavimo kroz današnju svetiteljku, caricu Jelenu, je služba ktitorstva, jer ona je bila prvi i jedan od najvećih ktitora među hrišćanima, podignuvši hramove na mestima gde su se zbili najvažniji događaji iz života Hristovog. Ktitorska služba postoji do današnjih dana, iako je menjala formu kroz istoriju suštinski je za nju bitan taj odnos prema svetinji i hramu, jer ktitori su zidali hramove da bi se u njima okupljali hrišćani i služili svetu Liturgiju. Zato se ugledajmo na primer svetih careva i podražavajmo ih u ovako velikim delima.“

BONUS VIDEO:

Ostavite komentar