DR MILE BJELAJAC U PODKASTU "PERSPEKTIVE": Istorija kao oružje – od mitova 90-ih do realnosti novih "hladnih ratova"

U emisiji "Perspektive" na televiziji K1, dr Mile Bjelajac, naučni savetnik u penziji i nekadašnji direktor Instituta za noviju istoriju Srbije, govorio je o stanju srpske istoriografije, kompleksnom nasleđu Jugoslavije i načinima na koje se istorijski narativi zloupotrebljavaju u političke svrhe.

Srpska istoriografija: Između simplifikacije i nauke

Dr Bjelajac ističe da srpska istoriografija danas nije jedinstvena celina, već zbir individualnih pristupa, opterećenih podelama koje često nisu naučne, već lične prirode.

"Ono što me decenijama zaokuplja jeste receptija raspada Jugoslavije u inostranoj literaturi, gde dominiraju šabloni i predrasude. Srpskoj istoriografiji se često s pravom zameralo odsustvo komparativnog metoda. Moramo se osloboditi simplifikacija, jer se i visoki međunarodni predstavnici, kao i političari u regionu, često oslanjaju na mitove umesto na činjenice", upozorava Bjelajac.

Mitovi o "tamnici naroda" i ekonomska realnost

Kao dugogodišnji istraživač, Bjelajac demantuje brojne teze o "srpskoj hegemoniji" u međuratnoj Jugoslaviji. On ističe da se istorija Zagreba ili drugih centara često tumači izvan konteksta realnog ekonomskog razvoja.

"Na primer, 30-te godine su bile decenija najburnijeg razvoja Zagreba. Optužbe o 'srpskoj pljački' bile su često samo politički alat populističkih pokreta. Svoje istraživanje 'Jugoslovensko iskustvo sa multietničkom armijom' zasnovao sam na izvorima prvog reda, koji pokazuju da je država pokušavala da vodi računa o ekonomskom balansu, ali su demagoške parole o 'tamnici naroda' bile mnogo prijemčivije od ekonomske analize", kaže Bjelajac.

O ulozi vojske i opasnostima novog vremena

Govoreći o ulozi vojske u društvu, profesor Bjelajac skreće pažnju na savremene trendove u svetu. Nakon perioda marginalizacije vojnog faktora, danas smo svedoci povratka klasičnih armija i ideje o obaveznom vojnom roku u Evropi.

"Nemačka danas obnavlja veliku armiju, što izaziva podozrenje čak i među njenim saveznicima. Mi na Balkanu moramo biti posebno oprezni. Kada slušate najviše nemačke vojne rukovodioce kako govore o tradiciji invazija na Srbiju ili iskustvu iz aprilskog rata, to nije prošlost, to je priprema za budućnost", tvrdi dr Bjelajac.

"Kultura dijaloga" kao jedini izlaz

Dr Bjelajac zaključuje da je najveći problem nedostatak kulture dijaloga. On podseća na vreme kada su profesori bili autoriteti, a studenti tretirani kao ravnopravni sagovornici, što je danas zamenjeno "zatvorenim krugom citiranja", gde se istina utvrđuje po ideološkoj pripadnosti, a ne po naučnim dokazima.

"Mladi ljudi u regionu danas žive u malim državicama, mašući zastavicama, dok treći akteri, baš kao u imperijalna vremena, drže kontrolu nad ekonomskim i političkim procesima. Istorija nas uči da, dok se budemo oslanjali na demagoške parole umesto na činjenice, ostajemo podložni instrumentalizaciji", poručuje dr Bjelajac.

BONUS VIDEO