OVAJ PODATAK ŠOKIRA I DAN-DANAS: Ko je u Jugoslaviji zarađivao više od direktora?

Jedan privatni ugostitelj prijavio je 171 milion dinara, dok je beogradski pevač imao 142 miliona.

Danas, kada se govori o zanimanjima koja donose najveće zarade, među prvima se pomisli na IT stručnjake, menadžere velikih kompanija, bankare, preduzetnike ili lekare specijaliste.

Pre više od tri decenije slika je, međutim, bila potpuno drugačija, piše Avaz.ba. Podaci o prijavljenim prihodima u tadašnjoj Jugoslaviji za 1988. godinu otkrivaju da među ljudima sa najvećim prihodima nisu dominirali političari niti direktori velikih državnih preduzeća. 

Na vrhu su se našli privatni ugostitelji, pevači narodne muzike, trgovački predstavnici, predstavnici stranih kompanija, fudbaleri, umetnici, novinari i univerzitetski profesori.

Apsolutni rekorder bio je privatni ugostitelj iz Skoplja, koji je za 1988. godinu prijavio prihod od čak 171 milion tadašnjih dinara.

Ko je tada zarađivao najviše?

Prema podacima koji su početkom 1989. godine objavljeni na osnovu tadašnjih poreskih evidencija, među građanima sa najvećim prijavljenim prihodima našli su se ljudi iz veoma različitih profesija. U Skoplju je na vrhu bio privatni ugostitelj, sa prijavljenim prihodom od 171 milion dinara tokom 1988. godine.

U Beogradu je najveći prihod prijavio pevač narodne muzike, koji je tokom te godine ostvario čak 142 miliona dinara. U Zagrebu je prvo mesto pripalo trgovačkom predstavniku, sa prijavljenih 61 milion dinara, dok je u Ljubljani najveći prihod imao akademski vajar, koji je prijavio 28 miliona dinara. Za Sarajevo tada nisu bili objavljeni podaci koji bi omogućili isto poređenje.

Već sama lista pokazuje koliko se struktura najviših prihoda razlikovala od današnje.

Privatni ugostitelj iz Skoplja bio je apsolutni rekorder

Najviše pažnje privlači podatak iz Skoplja. Privatni ugostitelj prijavio je prihod od 171 milion dinara, čime je ostao na samom vrhu liste među tada objavljenim podacima.

Danas je teško zamisliti da bi se privatni ugostitelj našao na samom vrhu liste najviših prijavljenih prihoda u celoj zemlji, ali je tada privatni biznis u pojedinim oblastima mogao da bude veoma unosan. Ugostiteljstvo je predstavljalo jednu od delatnosti u kojima je postojala mogućnost da se prihod značajno razlikuje od zarade klasično zaposlenog radnika.

U Beogradu je najviše zaradio pevač narodne muzike

Shutterstock
Ništa manje zanimljiv nije podatak iz Beograda.

Najveći prijavljeni prihod u glavnom gradu tadašnje Jugoslavije imao je pevač narodne muzike, sa 142 miliona dinara. To govori mnogo o tadašnjoj popularnosti i zaradi najtraženijih izvođača. Pevači koji su imali veliki broj nastupa i angažmana mogli su da ostvare prihode koji su ih svrstali među najimućnije građane. Danas bi se na vrhu liste očekivali ljudi iz tehnološkog ili finansijskog sektora, dok je tada estrada mogla da bude put do izuzetno visokih prihoda.

Trgovina sa inostranstvom donosila je veliki novac

U Zagrebu je najveći prijavljeni prihod imao trgovački predstavnik.On je tokom 1988. godine prijavio 61 milion dinara.Takav podatak ne treba posmatrati odvojeno od tadašnjeg ekonomskog sistema. Jugoslovenska privreda bila je snažno povezana sa inostranstvom, a trgovina i poslovni odnosi sa stranim tržištima imali su veliki značaj.

Ljudi koji su se bavili prodajom, posredovanjem i predstavljanjem kompanija mogli su da ostvare veoma visoke prihode, posebno kada su njihova primanja zavisila od rezultata poslovanja ili provizija. 

U Ljubljani je rekorder bio umetnik

U Ljubljani se na vrhu našao predstavnik potpuno drugačije profesije. Akademski vajar prijavio je prihod od 28 miliona dinara, što ga je prema tada objavljenim podacima svrstalo na prvo mesto u slovenačkoj prestonici.I ovaj slučaj pokazuje da visoki prihodi nisu bili rezervisani samo za trgovinu ili privatni biznis.

Pojedini umetnici, izvođači i drugi samostalni profesionalci mogli su da ostvare prihode koji su ih dovodili među najbogatije građane. 

Na listi nije bilo političara

Jedan od detalja koji danas posebno privlači pažnju jeste činjenica da se među ovim rekorderima nisu našli političari.Nisu na vrhu bili ni direktori najvećih državnih sistema. Najveće prijavljene prihode ostvarivali su ljudi čiji su poslovi bili direktnije povezani sa tržištem, privatnom delatnošću, popularnošću, umetničkim radom ili poslovanjem sa inostranstvom.

Među visoko plaćenima bili su privatni ugostitelji, pevači narodne muzike, trgovački putnici, predstavnici stranih kompanija, fudbaleri, likovni umetnici, novinari i univerzitetski profesori. To je veoma različita slika od one koju bismo očekivali kada govorimo o najplaćenijim zanimanjima danas.

Ipak, ove iznose ne treba jednostavno pretvarati u današnje evre

Brojke od nekoliko desetina ili stotina miliona dinara iz 1988. godine danas zvuče ogromno, ali ih nije moguće jednostavno pretvoriti u današnje evre i na osnovu toga zaključiti koliko bi ti ljudi zarađivali danas.Jugoslavija je krajem osamdesetih godina prolazila kroz ozbiljne ekonomske probleme i veoma visoku inflaciju. Monetarni sistem i vrednost novca bili su potpuno drugačiji od današnjih.

Zbog toga poređenje tadašnjih prihoda sa savremenim platama zahteva mnogo više od običnog preračunavanja valute.Važno je i to što se ovde govori o prijavljenim oporezivim prihodima, a ne o ukupnoj imovini pojedinaca niti nužno o novcu koji im je ostajao nakon svih obaveza. 

Poreski sistem nije bio isti u svim republikama

Još jedan detalj važan je kada se porede podaci iz različitih delova tadašnje Jugoslavije. Poreska osnovica nije bila ista u svim republikama, već se obračunavala u odnosu na prosečni lični dohodak u svakoj od njih.

Zato iznose iz Skoplja, Beograda, Zagreba i Ljubljane ne treba posmatrati kao potpuno identične kategorije bez dodatnog konteksta .Ipak, podaci su dovoljno zanimljivi da pokažu koje su profesije u tom periodu mogle da donesu izuzetno visoke prihode.

Zanimanja koja danas gotovo da ne povezujemo sa velikim zaradama

Shutterstock

Posebno je zanimljivo što su se među najbolje plaćenima nalazili ljudi iz profesija koje danas ne povezujemo sa samim vrhom zarada. Trgovački putnici imali su važnu ulogu u poslovanju domaćih kompanija, predstavnici stranih firmi bili su traženi zbog kontakata sa međunarodnim tržištima, dok su popularni izvođači mogli da zarade ogromne iznose kroz veliki broj nastupa.

Pored njih, visoke prihode mogli su da imaju pojedini umetnici, sportisti, novinari i univerzitetski profesori. Drugim rečima, nije postojalo jedno zanimanje koje je automatski značilo ogromnu zaradu. Mnogo je zavisilo od toga koliko je određena profesija bila tražena i da li je omogućavala dodatne prihode van klasične plate. 

Od pevača i ugostitelja do IT stručnjaka

Za nešto više od tri decenije tržište rada promenilo se gotovo iz korena. Danas su među najtraženijim i najbolje plaćenim profesijama stručnjaci iz informacionih tehnologija, finansija, medicine, menadžmenta i drugih visokospecijalizovanih oblasti.

Razlog je jednostavan – promenila se ekonomija, promenile su se tehnologije, a promenile su se i potrebe tržišta. Profesije koje su nekada mogle da donesu ogromne prihode danas više nemaju istu ekonomsku težinu, dok su se pojavila potpuno nova zanimanja koja krajem osamdesetih praktično nisu postojala.

Zato podaci iz 1988. godine predstavljaju zanimljiv pogled u prošlost. Dok danas na pitanje „ko najviše zarađuje?“ mnogi prvo pomisle na IT stručnjake, menadžere, bankare ili lekare specijaliste, u Jugoslaviji su se među rekorderima nalazili privatni ugostitelj iz Skoplja, pevač narodne muzike iz Beograda, trgovački predstavnik iz Zagreba i akademski vajar iz Ljubljane.

A apsolutni rekorder među objavljenim podacima bio je upravo – privatni ugostitelj, sa prijavljenih 171 milion dinara za samo jednu godinu.

BONUS VIDEO:

Ostavite komentar